Politika e qeverisë serbe ndaj arbanasve që në fillim ka qenë e gabuar, e dëmshme dhe fatkeqe, si për lirinë e popullit arbanas, ashtu edhe për paqen dhe mirëqenien e popullit serb. Një gjë duhet ta kemi të qartë, dhe me një tjetër duhet të pajtohemi: Në perëndim të Gadishullit Ballkanik gjendet një popull që dëshiron të jetojë një jetë të lirë. Qeveria serbe nuk është dashur ta nënshtrojë Arbërinë dhe popullin arbanas.
Serbia mund ta bënte Shqipërinë të arrinte autonominë dhe një shtet kombëtar. Po të kishte ndodhur kjo, atëherë do të mundësonte miqësinë dhe intimitetin, do të siguronte kushte për forcimin e marrëdhënieve dhe krijimin e një bashkësie ekonomike midis Serbisë dhe Shqipërisë, dhe kjo do të ishte pika fillestare për marrëveshje politike. Në vend të kësaj, atje u shkua me pushkë e topa, kështu që atje u bë e kundërta e nderit të një vendi që dikur kishte një traditë revolucionare dhe lirie, duke krijuar kështu kushtet për mosmarrëveshje të përhershme midis Shqipërisë dhe Serbisë.
Me politikën e qeverisë, janë krijuar marrëveshje dhe kushte të tilla që, ndoshta për shumë vite (dhjetëra vjet!) do të vazhdojnë përplasjet dhe fatkeqësitë midis dy popujve fatkeq. Mendoj se politika e qeverisë serbe ndaj shqiptarëve që në momentin e parë ka qenë e gabuar, e dëmshme dhe fatkeqe, si për lirinë e popullit shqiptar, ashtu edhe për paqen dhe mirëqenien e popullit serb. Një gjë duhet ta kemi të qartë, dhe me një tjetër duhet të pajtohemi: Në perëndim të Gadishullit Ballkanik gjendet një popull që dëshiron të jetojë një jetë të lirë.
Qeveria serbe nuk është dashur ta nënshtrojë Shqipërinë dhe popullin shqiptar.
Shqiptarët, për shekuj me radhë, kanë pasur gjëra të caktuara të përbashkëta me popullin serb. Në shpalljen e luftës, kjo marrëdhënie përmendet dhe theksohet në veçanti. Në historinë e re, kemi shumë shembuj kur shqiptarët kanë dashur gjithmonë të jetojnë në marrëveshje me Serbinë, në mënyrë që së bashku me ta të fitonin lirinë e popullit serb dhe shqiptar nga Turqia. Në vitin 1806, në muret e Beogradit u dëgjuan thirrje gëzimi në gjuhën shqipe. Në historinë e Shumadisë, në revolucionin e saj, takojmë njerëz që janë revolucionarë të shkëlqyer, por me origjinë shqiptare. Nuk duhet të harrojmë: Në vitin 1829, shqiptarët donin dhe kërkonin një lidhje me Serbinë, dhe e përsëritën në vitin 1847, por Serbia mbeti e shurdhër ndaj kësaj thirrjeje, si dhe ndaj asaj të vitit 1929. Dhe pastaj një vit më vonë dërgoi detashmentet dhe batalionet e veta për të shtypur një revolucion në veri. Ne e dimë se shqiptarët në 1875 dhe 1876 donin të jetonin me Serbinë, dhe se Serbia në 1878 i dëboi dhe i përzuri shqiptarët nga katër vilajetet që kishte pushtuar. Në pranverën e vitit 1904 ata dërguan një delegacion në Beograd dhe nuk kërkuan asgjë më shumë se një qasje miqësore nga Serbia ndaj lëvizjes së tyre për autonomi. Dhe së fundi, në vitin 1912, krerët e fiseve shqiptare erdhën, mbajtën takime me qeverinë serbe, u takuan me z. Pashiq dhe u vunë në dispozicion: të mundësonin depërtimin e ushtrisë serbe me kusht që Serbia t’u mundësonte atyre të çliroheshin nga Turqia dhe të fitonin autonominë e tyre.
Shpresat, por edhe kërkesat e shqiptarëve janë tradhtuar.
Në vend që Serbia – e cila ka luftuar për lirinë e saj për kaq shumë vite – të bënte gjithçka nga ana e saj që edhe shqiptarët të fitonin lirinë e tyre – ajo dërgoi ushtrinë e saj për të kaluar nëpër Shqipëri, për të arritur në detin Adriatik me synimin për të pushtuar popullin shqiptar dhe për ta skllavëruar atë.
Serbia mund ta bënte Shqipërinë të arrinte autonominë dhe një shtet kombëtar. Po të ndodhte kjo, do të mundësonte miqësi dhe intimitet, do të siguronte kushte për forcimin e marrëdhënieve dhe krijimin e një bashkësie ekonomike midis Serbisë dhe Shqipërisë. Kjo do të ishte pika fillestare për marrëveshje politike.
Në vend të kësaj, atje u shkua me pushkë e topa, dhe ajo që u bë atje ishte e kundërta e nderit të një vendi që dikur kishte një traditë revolucionare dhe lirie. U krijuan kushtet për mosmarrëveshje të përhershme midis Shqipërisë dhe Serbisë.
Ne do të kemi konflikte të vazhdueshme nëse Serbia nuk vendos të ndryshojë politikën e saj ndaj kontaktit me popullin shqiptar dhe vendosjen e një lidhjeje të plotë me ta.
Fjalim i deputetit Dragisha Lapçeviq për çështjen shqiptare, i mbajtur në Kuvendin Popullor të Mbretërisë së Serbisë, më 6 shkurt 1914. Dragutin Lapçeviq (1867-1939) ishte politikan, gazetar dhe historian serb, kryetar i parë i Partisë Socialdemokrate, dhe deputet i Kuvendit të Mbretërisë së Serbisë.
Burimi: KOHA.net